Verbreedt AI de kloof in de organisatie?

Voor het rapport ‘Opgave AI. De nieuwe systeemtechnologie’ boog de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) zich over de betekenis van AI. De WRR noemt AI, net als elektriciteit en de verbrandingsmotor, een systeemtechnologie: een technologie waarvan de inbedding een langdurige wisselwerking vergt van samenleving en technologie. “AI zal invloed hebben op onder andere veiligheid en gezondheid, autonomie en vrijheid, burgerrechten en de rechtstaat, rechtvaardigheid en inclusie. Dat zal echter op manieren gebeuren die we nu grotendeels nog niet kunnen voorzien”, aldus de Raad.

Verbreedt AI de kloof in de organisatie?

Volgens het rapport is AI in de huidige ontwikkelingsfase hoofdzakelijk een feestje van technisch specialisten, grote overheidsinstellingen en grote ondernemingen. Het brede publiek wordt daarentegen regelmatig verrast door de nieuwste verworvenheden. Soms zijn we blij verrast, bijvoorbeeld als ChatGPT helpt om snel een tekst te schrijven. Maar soms schrikken we, bijvoorbeeld wanneer we ontdekken dat de technologie bij de Belastingdienst leidt tot etnisch profileren.

Hoe dan ook, de kloof tussen machtigen en minder machtigen wordt door AI verbreed. Vergroot AI ook kloven in organisaties? Is dat een klus voor de ondernemingsraad? De WRR ziet een taak voor – onder meer – de medezeggenschap om de kloof te dichten. En daar is zeker wat voor te zeggen.

Het werk van mensen als sluitpost

AI wordt in organisaties ingezet om processen te optimaliseren, producten en diensten te verbeteren en geheel nieuwe producten en diensten te ontwikkelen. Daar is niets mis mee: de organisatie wordt er beter van. Meegroeien met technologische ontwikkelingen is immers noodzakelijk om bestaansrecht te houden.

Het probleem zit hem in hoe de inzet van AI veelal door technisch specialisten van buiten de organisatie wordt ontwikkeld; dat is voor processen, voor de klanten, voor producten en diensten, maar veel te weinig voor medewerkers, laat staan met medewerkers. Het werk van mensen vormt daarmee de sluitpost van de technologische innovatie en dat kan dramatische gevolgen hebben voor werkgelegenheid. Ook vervullend, afwisselend en autonoom werk komen hiermee onder druk te staan. Omdat dit vooral geldt voor medewerkers in uitvoerende functies groeit ook hier de kloof, tussen hen aan de ene kant en de managers en de professionals op de stafafdelingen aan de andere kant.

De rol van de OR

Het is dan ook van het grootste belang dat bij de ontwikkeling, invoering en toepassing van AI-instrumenten de gevolgen voor medewerkers zorgvuldig worden meegewogen. En wie is daar beter voor toegerust dan de ondernemingsraad?

Zet met de ondernemingsraad AI dus op de agenda van de Artikel 24-vergadering! Met vragen als:

  • Wat gaat AI in onze sector betekenen?
  • Wat is onze AI-strategie? Vooroplopen, snel volgen of de kat uit de boom kijken?
  • Welke data verzamelen we? Wat is de kwaliteit van onze data? Wat zijn onze AI-kansen?
  • Als we het niet alleen kunnen, met wie gaan we dan samenwerking aan?
  • Welke concrete AI-projecten zitten er aan te komen?
    (AI-projecten zullen veelal leiden tot een adviesaanvraag conform WOR Artikel 25, lid k. Al dan niet in combinatie met de leden d, e en/of h. Alleen al om die reden horen zijn in de Artikel 24-vergadering aan de orde te komen.)

Niet alleen vroegtijdig betrokken maar doorlopend betrokken

Voor de ondernemingsraad is het zaak om tijdens de Artikel 24-vergadering met de bestuurder af te spreken dat de OR vanaf het prille begin betrokken zal zijn bij concrete AI-projecten. Op die manier kan de OR bij de start daarvan de gevolgen voor medewerkers in het programma van eisen op laten nemen en onderweg voortdurend als onderwerp ‘op de tafel’ houden. Het is dus niet alleen ‘vroegtijdig betrokken’, maar ook ‘doorlopend betrokken’.

Het belang van kennisoverdracht en opleiding

Het zal duidelijk zijn dat kennisoverdracht en opleiding een belangrijke rol spelen bij de introductie van AI: de opleiding van de ondernemingsraad zodat hij de mogelijkheden en gevolgen van AI goed kan overzien; de opleiding van medewerkers zodat zij goed kunnen werken met de nieuwe AI-instrumenten; en eigenlijk ook de opleiding van het management zodat zij net als de OR ‘weten waar ze mee bezig zijn’. Zoals de WRR al opmerkte, is dat altijd een uitdaging bij nieuwe systeemtechnologieën.

Met dit onderwerp aan de slag?

Wil jouw OR meer weten over/aan de slag met dit onderwerp?
Mijn collega’s en ik staan voor jullie klaar! Klik hier om contact op te nemen.

Deel dit bericht op

Geschreven door Paul Becht

Senior adviseur
Ir. Paul Becht is senior consultant en begeleidt en adviseert op diverse managementgebieden directies, managers en medewerkers, zowel individueel als in teams. Tevens ontwerpt en begeleidt hij veranderingstrajecten. Pauls interesse gaat uit naar het bouwen van organisaties met een menselijke maat.

Lees meer