Werkstress is een nationale epidemie aan het worden. Verontrustende cijfers over het aantal mensen met burn-out klachten lijken daarbij slechts het topje van de ijsberg. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden blijkt dat maar liefst 20% van alle werknemers dergelijke klachten heeft 1. In een recent rapport benoemen het RIVM en TNO acht redenen waarom werkstress onder de beroepsbevolking alleen maar zal toenemen 2. In deze blog bespreken we één van die redenen: vergrijzing.
Veel sectoren kampen al enkele jaren met personeelstekort. Openstaande vacatures worden slechts met moeite gevuld, en vaak maar gedeeltelijk. Waar de instroom doet denken aan een kabbelend beekje, dreigt de uitstroom meer op een kolkende rivier te gaan lijken. Om die uitstroom enigszins in te dammen is de pensioenleeftijd verhoogd en zijn VUT-regelingen verdwenen.
Potentiële beroepsbevolking
Tussen 2000 en 2015 bleef de beroepsbevolking lange tijd stabiel rond de 10 miljoen mensen. Door de verhoging van de pensioenleeftijd zal deze naar verwachting oplopen tot ongeveer 11 miljoen in 2025 3. Na 2027 wordt echter een krimp voorzien. Omdat het ernaar uitziet dat de werklast tegen die tijd nog niet zal zijn aangepast aan het formaat van de potentiële beroepsbevolking 4, zien het RIVM en TNO dat als één van de oorzaken van verhoogde werkstress.
Definitie ‘potentiële beroepsbevolking’:
De groep mensen van 15 tot 75 jaar die ofwel betaald werk hebben
(werkzame beroepsbevolking), of recent naar betaald werk hebben gezocht
en daarvoor direct beschikbaar zijn (werkloze beroepsbevolking).
De meest vergrijsde sectoren
De uitstroom door pensionering is niet in alle sectoren gelijk. ABN AMRO berekende, op basis van CBS-cijfers, welke sectoren het meest vergrijsd zijn 5:
| Sector | Aandeel werknemers tussen de 55 en 65 jaar |
| Openbaar bestuur en overheidsdiensten | 24,1 % |
| Vervoer en opslag | 23,9 % |
| Industrie | 22,9 % |
In deze sectoren zal in de komende 10 jaar wellicht een kwart van de medewerkers uitstromen. Tegelijkertijd zorgt het toenemende aantal ouderen in de samenleving voor extra werk, onder meer in de zorg- en welzijnssector, die al geruime tijd kampt met personeelstekorten.
Werkende pensionado’s
In veel cao’s en binnen veel organisaties is besloten dat een arbeidscontract automatisch eindigt op de pensioendatum. Sommige pensionado’s willen en kunnen nog doorwerken. Sterker nog, er zijn inmiddels al 250.000 mensen die dat ook daadwerkelijk doen!
Het lijkt een gouden combinatie: ervaren mensen die willen blijven werken en werkgevers die staan te springen om medewerkers. Wel zijn er vaak extra regelingen nodig zoals bijvoorbeeld deeltijd en flexibele werktijden. Ook is het belangrijk dat de organisatie het mensen makkelijk maakt door ze te faciliteren om na hun pensioen door te werken.
De rol van de OR
De ondernemingsraad heeft alle reden om met werkstress aan de slag te gaan, omdat hij met artikel 28 van de WOR 6 immers een belangrijke stimulerende taak heeft.
WOR artikel 28, lid 1
De ondernemingsraad bevordert zoveel als in zijn vermogen ligt de naleving van de
voor de onderneming geldende voorschriften op het gebied van de arbeidsvoorwaarden,
alsmede van de voorschriften op het gebied van de arbeidsomstandigheden
en arbeids- en rusttijden van de in de onderneming werkzame personen.
De OR speelt dus een belangrijke rol bij het formuleren van beleid en maatregelen, en het stimuleren en toezien op een goede uitvoering.
Concrete aandachtspunten voor de OR
- De werkgever moet beleid ontwikkelen over arbeidsomstandigheden, en dus ook over psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Werkstress is een belangrijk aspect van PSA. Daarom is het van essentieel belang om dit beleid, de concrete maatregelen die hieruit voortvloeien, en de evaluatie van deze maatregelen op de overlegagenda te zetten.
- De OR heeft instemmingsrecht op zowel de uitvoering van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) als op het daaruit voortkomende plan van aanpak. Daarin moet werkstress als risico worden opgenomen. Vervolgens moeten er maatregelen worden genomen om dit risico te verminderen. Het behouden van medewerkers, inclusief uitstromende gepensioneerden, kan een onderdeel van deze maatregelen zijn.
- Neem de cao en het personeelshandboek kritisch onder de loep. Maak voorstellen die tegemoet komen aan de wensen van oudere medewerkers, die overwegen om te blijven werken.
- Ga samen de personeelsafdeling aan de slag om een strategisch personeelsbeleid vorm te geven, wat anticipeert op uitstroom en wat bijdraagt aan het vasthouden of overdragen van essentiële kennis. De OR heeft overigens ook instemmingsrecht op regelingen rond aanname, opleiding en loopbaan.
- Bespreek het thema werkstress tijdens een artikel 24-overleg (de bespreking van de algemene gang van zaken). Omgaan met uitstroom van oudere en meer ervaren medewerkers raakt het arbobeleid, het loopbaanbeleid, het promotiebeleid, het aannamebeleid en het opleidingsbeleid. Ook gaat het over arbeidsvoorwaarden en personeelsregelingen. Het onderwerp is dus van groot strategisch belang!
Met dit onderwerp aan de slag?
Wil jouw OR meer weten over dit onderwerp? Of hebben jullie hulp nodig bij de implementatie van deze tips? Mijn collega’s en ik staan voor jullie klaar! Klik hier om contact op te nemen.
- Van den Heuvel, S. G., Fernandez Beiro, L., & Van Dam, L. M. C. (2023). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2022. TNO. https://monitorarbeid.tno.nl/wp-content/uploads/sites/16/2023/10/NEA-2022-Resultaten-in-Vogelvlucht-1.pdf ↩︎
- Van Oostrom, S., Soeter, M., Van der Noordt, M., Van Zon, S., Van Moll, E., & Oude Hengel, K. (2024). De impact van maatschappelijke ontwikkelingen op de psychosociale arbeidsbelasting van werkenden. RIVM & TNO. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2024-0020.pdf ↩︎
- Stoeldraijer, L. (2022). Groei en krimp van de potentiële beroepsbevolking. DEMOS, 38(8), 1-10. NIDI. Geraadpleegd op 22 juli 2024, van https://publ.nidi.nl/demos/2022/demos-38-08-stoeldraijer.pdf ↩︎
- Centraal Bureau voor de Statistiek. (z.d.). Beroepsbevolking. Geraadpleegd op 22 juli 2024, van https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-beroepsbevolking/beroepsbevolking ↩︎
- Bersem, M., Bolscher D., & Van Huisseling, A. (2024). ABN AMRO, Grijs potentieel: Pensioengerechtigden bieden soelaas op krappe arbeidsmarkt. ABN AMRO. Rapport-Grijs-potentieel_tcm16-220519.pdf (abnamro.nl) ↩︎
- Wet op de ondernemingsraden. (2023). Artikel 28. Geraadpleegd op 22 juli 2024, van https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0002747&hoofdstuk=IVA&artikel=28&z=2023-02-18&g=2023-02-18 ↩︎